Ko ngā āwangawanga matua a te Waiariki ko te kore mahi me te mātauranga

Nau mai anō. Ko te wiki tuarua tēnei e arumia ana e Te Kāea ngā tatauranga pōti a Whakaata Māori, E mārama ai te huarahi ki ngā Kōwhiringa Pōti ka tū a te rua tekau o tēnei marama.

Ahakoa ngā tautohetohe me te noho wehewehe a ngā kaitono tokotoru, kotahi tonu te aro, he hiahia nō rātou kia whakahiki wawe te ōhanga ki te rohe pōti o Te Waiariki,

I runga anō i ngā tatauranga o te tau rua mano tekau mā toru e mea ana, he ono mano whā rau te tatau o Ngāi Māori horekau he mahi.

Ahakoa ngā taimahatanga o te wā, e anga tonu ana ērā pēra i a Derek Peri ki te whai mahi.

Mārama ana te kite e kī katoa ana ngā ringaringa me ngā tiwhikete, me ngā tohu.  Ko te raru kē, horekau e nui ana ngā mahi ki te rohe o Te Waiariki.

E mea ana a te kaikōrero tōrangapū a David Jones, “Me pēnei te korero, ahakoa ngā tatauranga e mea ko te rohe rawa kore tēnei, he rohe whai rawa i te mea titiro ki te kounga, i te kaha o ngā kaitono Māori mō tēnei o ngā rohe, ahakoa ko wai te hunga ka eke ki te whare pāremata, ahakoa ngā pāti ka eke me pēnei te kōrero waiho mā te kāwanatanga katoa e eke i ēnei kaupapa rawa kore i roto o Te Waiariki.”

I tērā wiki i whai wāhi a Jones ki te aromatawai i ngā kaitono me ngā kaupapa torangapū ki ngā rohe pōti o Te Tai Tonga me Te Tai Hauāuru.

Ko tētahi kaupapa matua e kitea ana e tēnei roia Māori ki ngā rohe katoa kua whai wāhi ki te tatauranga pōti me ngā tautohetohe o Whakaata Māori, ko te pai, te kino rānei o te noho a Te Pāti Māori me Nāhinara.

E ai ki a Jones, “I roto i ngā tau kua pahure kua kite i te Pāti Māori e noho ana i te tēpū me te mōhio anō kei te piki te oranga o Ngāi Māori i roto i ētahi o ngā āhuatanga, ā, kei te piki ngā Māori ki roto i ētahi o ngā āhuatanga, kei te heke ētahi o ngā āhuatanga a te Māori i ētahi, nā reira ahakoa te kōrero me pēnei kē te pātai; pēna ko Nāhinara anake te hunga ka noho hei kāwanatanga ka ahatia tāua te iwi Māori?”

Whakawhiti atu ana ki Te Rohe Pōti o Te Ikaroa-Rāwhiti, kua kitea e tātou te hunga kaumātua e mahi tonu ana, na runga i te whakatau ā tētahi kua kore he oranga mōnā i runga i te penihana kaumātua anahe

Hei tā Jones, “Tērā pea me whakaheke i ngā nama i ngā utu o te kai o te penihana o te petara aua āhuatanga katoa me heke pea i te mea i roto o Tokomaru i roto o te Ruatorea kei reira tino nui rawa te utu o te kai.  Tino nui rawa te utu o te petera. Nā reira koinei te āhuatanga e ngau nei i tērā, i tērā o ngā whanau. Ko tā ngā kaitōrangapū tērā pea me hiki ake i tēnei, i tērā o ngā pūtea tautoko me te whakaheke i ngā tau o te ono tekau tau mo ngai Māori.  Engari tonu me āta tirohia ki a Aotearoa katoa he aha hei kaupapa whai mā tātou katoa. Tērā pea me heke ake te utu o te kai.”

Heke whakararo iho ana ki te takiwa o Uawa, e aro ana tētahi kanohi-kitea o te rohe kia kaua e waiho mā ngā kaitono me ngā pāti anahe te whai rongoā mō rātou.

E ai ki ngā tatauranga pōti a Whakaata Māori, ko te kaupapa matua ki Te Ikaroa-Rāwhiti ko te mātauranga.

Ki te kura o Uawa, kitea ai he tamariki e hiahia tonu ana te uru mai, tā te Manatū, kua kore e taea.

Āpiti atu, ahakoa e rima tekau mā toru āna tauira, he pūtea mō te toru tekau mā ono tauira anake ka whakawhiwhia ki te kura.

Kua tīmata kē te tuku pōti ā ētahi i te tūwheratanga mai o ngā tuku pōti moata.  Heoi, e rua wiki e toe mai ana kia tae mai te ranginui mō ngā Kōwhiringa Pōti.

Tatari tonu rā tātou ki ngā tatauranga pōti a Whakaata Māori mō Tāmaki Makarau me Hauraki-Waikato ka puta a ngā rangi tata e takatū mai nei.