Me pēhea e whakatau ai ngā raru whare i te Tai Tonga?

Kei te Rōpū Reipa te mātotoru o te tautoko a ngā kaipōti i te tūru Māori o te Tai Tonga, e ai ki ngā tatau uiui pōti a Whakaata Māori.

E ai ki ngā tatau kaitono ko Rino Tirikatene e ārahi ana mā te whā tekau mā waru ōrau, tuarua ko Ngaire Button o te Pāti Māori kei te tekau mā whitu ōrau.  Whai muri iho ko Georgina Beyer o MANA me Dora Langsbury o te Rōpū Kākāriki kei te iwa ōrau. 

Ko te hunga kāore i te mōhio he waru ōrau, ā, ko te hunga kāore mō te pōti, kāore rānei i te hiahia pōti mō tētahi o aua kaitono kei te iwa ōrau.

Mō te taha ki ngā pōti ā-rōpū, kei a Reipa te tautoko whā tekau mā toru ōrau, kātahi ko Nāhinara me te tekau mā whitu ōrau, te Rōpū Kākāriki, he tekau ōrau.  Otirā, mō te Pāti Māori he tekau mā ono ōrau, Ko Aotearoa Tuatahi tēra me te waru ōrau.  Ka mutu ko Ipurangi MANA, he ono ōrau.

E haere tonu ana ngā mahi hanganga ki te whakatū mai anō i te taone o Otautahi, whai muri i te rū whenua i te tau rua mano tekau ma tahi. Na kona he nui tonu ngā raru e pakia ana i ngā whānau o konei, matua ra te take whare.

I te manawa o te taone e pātōtō ana ngā hama, otirā mahi ana te mahi. Heoi, hei tā ngā kainoho ko te mate he pōturi rawa, ka mutu, ko ngā hāpori rawa kore o waho mai kua mahue katoa.

Ko Paul Mako tētahi i raru nui i te rū whenua, i te mahi ia i taua rā, ā, i mate tētahi o ana hoamahi i mua tonu i a ia.  Nā wai rā ka taumaha tōna wairua, ka noho ko ngā tiriti tōna kainga mō te wā roa.

Ko Richard Yates hoki tētahi i mate ki te whai kāinga ki ngā tiriti, nōna noa nei ka hoki atu ki tōna whare.

Ko Te Puāwaitanga te ratonga hauora Māori nui rawa i Te Waipounamu.  Inā tata nei puta i a ia tētahi rīpoata mō te take whare.

Nō reira, he aha tā ngā rōpū tōrangapū?  Ko ētahi kaupapa here a Reipa; He hanga i ngā whare hōu 100,000, he tāke i ngā hokonga whare whai hua, he hanga i te tekau mano whare ki Ōtautahi.

Ko tā Nāhinara; he āmine i te whakamahinga o ngā pūtea KiwiSaver katoa hāunga te kotahi mano "Kick-start", he purua i te putea āwhina hoko whare hōu, ā, he hanga whare kaporeihana hōu e whitu rau ki Ōtautahi.

He tāke i ngā hokonga whare whai hua hoki tā ngā Kākāriki.  Ko tā MANA he kaupapa hoko whare kano putea iti.  Ko tā te Pāti Māori he kaupapa pūtea kāinga Māori.

Koinei te kaupapa whakawhanake whenua a Ngāi Tahu, e rima mano ngā pito whenua hora i Ōtautahi kua hokona.

Nō reira, ahakoa taka pēhea ngā tatau pōti hei te kōwhiringa nui, ko te wawata a ngā iwi me ngā rōpū atawhai ka mahi tahi te kāwanatanga ki a rātou mō ngā kainoho o konei te painga.